Perkusja jakiej nie znacie: Ashiko

W tej rubryce będziemy prezentować Wam ciekawe, ale mało znane instrumenty perkusyjne z całego świata. Będą to najczęściej regionalne odmiany bębnów, tradycyjne instrumenty ludowe, których ewolucja doprowadziła w końcu do powstania współczesnych zestawów perkusyjnych.

ASHIKO

Jest to afrykański bęben w kształcie ściętego stożka, którego wysokość waha się od około 50 cm do nieco ponad metra. Jego korpus wykonywany był tradycyjnie z jednego wydrążonego kawałka twardego drewna. Membranę z koziej skóry naciągano tylko z jednej, szerszej strony. Czasami stosowano też skórę antylopy, rzadziej krowy. Skórę napinano przy pomocy systemu sznurków, służącego także do strojenia bębna. Współcześnie produkowane ashiko posiadają konstrukcję klepkową, czyli są sklejane z kilku podłużnych kawałków. Jeśli chodzi o sam surowiec, to obecnie stosuje się najróżniejsze gatunki – może to być klon, orzech, różne rodzaje drewna egzotycznego. Niektórzy producenci zgodnie z tradycją nadal wykorzystują naturalną skórę, inni stosują naciągi z tworzywa sztucznego oraz sznurki kevlarowe. Na ashiko gra się gołymi rękami, wydobywając różne dźwięki w zależności od miejsca, siły i sposobu uderzenia. Brzmienie bębna zależy oczywiście od jego rozmiarów oraz od naciągu membrany, ogólnie jest jednak głośne i wyraźne, z przewagą pasma środkowego i górnego. Dół jest okrągły, ale szybki i nie dudniący.

Nazwę ashiko tłumaczy się jako „wolność”, a za ojczyznę tego instrumentu uważa się Zachodnią Afrykę, w szczególności Nigerię i jej tereny zamieszkałe przez lud Joruba. Plemię to słynie ze swojej bogatej kultury, której ważną część stanowi właśnie muzyka, oparta głównie na brzmieniu bębnów. Ashiko wykorzystywane były z dawien dawna do komunikacji na odległość oraz w celach leczniczych, a także jako element towarzyszący obrzędom inicjacji, rytuałom wojennym, spotkaniom z duchami przodków i innym ludowym ceremoniom. Obecnie muzyka ludu Joruba stanowi najważniejszy komponent współczesnej popularnej muzyki nigeryjskiej. Jest ona oryginalna – nie powstała pod wpływem żadnych tendencji zagranicznych. Przeciwnie, ścieżkami handlarzy niewolników trafiła ona do Ameryki Północnej i Południowej. Uważa się, że spośród muzyki zachodnioafrykańskiej to właśnie twórczość Jorubów miała największy wpływ na muzykę rejonu Morza Karaibskiego. Na Kubie ashiko występuje pod nazwą boku i wykorzystywane jest między innymi podczas karnawałowych parad ulicznych.

Tradycyjnie ashiko kojarzone jest z pierwiastkiem męskim, w odróżnieniu od innego afrykańskiego bębna – djembe, któremu przypisuje się charakter żeński. A więcej o djembe z pewnością napiszemy już niedługo.